Faqja e Pare | Analiza | Pellumb Kulla | Ende rreth Holokaustit

Ende rreth Holokaustit

10 February, 2008 08:01:00 Pellumb Kulla

Zgjidhni madhesine e germes:

Populli izraelit dhe komuniteti i hebrenjve nderojnë veten, kur mblidhen për të shprehur mirënjohjen për veprën modeste por me vlerë historike të mikpritjes shqiptare: strehimin e hebrenjve, mbajtjen e tyre fshehur për t’i mbrojtur nga gjuetia çnjerëzore naziste, dhënien e ndihmës së gjithanshme, që nga miqësia deri tek vendi rreth sofrës familjare. Këtë vepër të bukur asnjë nuk e mohon dot. Asnjë nga këto bëma nuk ish e vështirë për njerëz që një prirje të tillë e kanë patur dikur një nga virtytet më të përmendura. Ata e kanë bërë këtë bujarisht edhe më parë, për grekët, armenët, italianët dhe për këdo, që e ka patur të nevojshme ndihmën e tyre. Zoti Xhozef Jakoel, në librin me kujtime “Hebrenjtë në Shqipëri” e shpjegon këtë tipar të shqiptarëve duke cituar Kanunin e Lek Dukagjinit, në të thënmen e lashtë “shtëpia e shqiptarit i përket Zotit dhe Mikut”. Nuk besoj të jetë e tërë merita e Dukagjinit në edukimin e këtij virtyti tek shqiptarët, por kam mendimin se popujt e vuajtur i gjenden pranë njëri-tjetrit më shumë sesa i gjenden popujt, që nuk kanë patur ngërçe të mëdha në historitë e tyre shekullore. Them se shqiptarët janë të gjendur ashtu, nga mëshira instinktive, nga natyrshmëria e të gjykuarit pa mbifaktorë turbullues, siç mund të jenë urdhëresat shtetërore, apo udhëzimet e rrepta që ndalojnë ndihmën ndaj individëve, grupeve, apo klasave të caktuara.

***

Mua më duket se shkrimi i Fatos Lubonjës tek “Korrieri” i para ca ditëve, ishte një vëzhgim mjaft i mprehtë. Ishte një kritikë e ashpër dhe unë do ta nënshkruaja atë, pavarësish nga reagimet që flitet se paska shkaktuar. Fatos Lubonja, sipas mendimit tim, është nga të paktët subjekte vërtet të pavarur që gjenden në opinionin publik shqiptar. Uroj të jenë të pa faktuara pjesëmarrjet e shqiptarëve në gjenocidin armen, por edhe atje do ta besoja Lubonjën pa mëdyshje. Se kam përpara syve, të dukshme dhe të pakundërshtueshme, pjesëmarrjen e shqiptarëve në gjenocidin shqiptar! E nuk do të thotë aspak që figura e shëmtuar ndërkombëtare, na qenka më e papranueshme se figura e shëmtuar në rrafshin kombëtar. Imazhi i egërsisë nuk dallon aspak

Lubonja bën mirë që ridikulizon atmosferën festive, për të cilën qarqet e politikës shqiptare bëjnë kujdes që fishekzjarrët të ngrihen aq lart, sa të duken edhe përkëtej Oqeanit. Ai me të drejtë tallet me gjuhën e fryrë, folklorike plot ditirambe, për virtytet që u atribuohen shqiptarëve në grup e që mundësojnë që të mbajë kokën lart çdo lloj horri në truallin arbëror. Ata që janë kundër Lubonjës, kërkojnë me ngulm që ai popullin ta marrë toptan dhe shkumëzojnë kur ai ndërmerr “guximin antipatriotik” ta ndajë grurin nga egjëri, ta seleksionojë popullin, në njerëz të ndriçuar dhe injorantë, në të civilizuar dhe të pagdhendur, në të çartur dhe të zhburrëruar, në myslimanë dhe të krishterë, në idealistë dhe të babëzitur, në mendimtarë të lirë e në të zënë peng nga dogmat. Ngulmi i tyre vjen i trashëguar. Dhe jo vetëm nga Enver Hoxha, që demagogjikisht fliste me veneracion për popullin, paçka se tre të katërtat e tij, po t’i kërkohej t’i specifikonte, i numëronte për armiq. Mënyra se si e mbrojnë ata tërë këtë popull, u jep kënaqësinë e të dukurit patriotë të thekur. Dhe me kaq mbyllet loja. Te këta lloj njerëzish kanë një ndikim të pa filtruar edhe plot shkrimtarë, të cilët popullin e japin gjithnjë në unitet dhe flasin për të si për një personazh të vetëm, që merr vendime referendumesh, që nuk janë zhvilluar kurrë. “Populli ynë e ndjeu” shkruajnë ata. Ose, “shqiptarët iu përgjigjën drejt asaj që po ndodhte në skenën europiane“. Ose, “populli ynë ka shije estetike të hollë”. Dhe këtu e kanë fjalën edhe për shijen e Fan Nolit, edhe për atë të Ramo Lopçarit! Kjo mënyrë joselektive e ve popullin në podium nderi dhe dëshmon patriotizëm katërmbëdhjetë karatësh, pa një pa dy! Tani ka hequr dorë, por tingëllonte më konstruktiv Ismail Kadareja, dikur, në fund të viteve ‘80, kur në parathënien për Migjenin i skanonte realisht bashkëkombësit e tij, që shfaqeshin sypatrembur në konfliktet me njëri-tjetrin dhe servilë e respekt-mëdhenj në dhunën që u vinte nga shteti.

***

Saga e hebrenjve e meriton të nderohet institucionalisht në Shqipëri. Rënia dhe përngritja e tyre është një libër mësimi për shqiptarët, që aq shumë kanë vuajtur gjenocidin, spastrimin etnik, përndjekjet, plaçkitjet dhe shpronësimet, sikurse ndodhi në Kosovë për dekada të tëra në shekullin që shkoi e që kulmuan me mynxyrat e llahtarshme të muajve të parë të vitit 1999. Pa le pastaj të përmendim çamët, që një gjenocid më i egër se ai nazist, paçka se jo në shifrat e hebrenjve, gati i shoi fare. Dëbimi masiv nga trojet, pronat dhe shtëpitë e tyre dhe sidomos shurdhëria e gjithanshme që vihet re sot ndaj dënimit dhe ndreqjes së padrejtësisë ndaj çamëve, e bën edhe këtu përvojën e hebrenjve më të çmuar se kurrë. Edhe vetë shqiptarët e Shqipërisë kanë se ç‘të mësojnë tani, kur pas një vëllavrasjeje gjysmë shekullore dhe një përvoje të hidhur me një mal gabimesh në vendosjen e demokracisë, i shohim të marrin rrugët e botës e të trokasin në porta greke, italiane e deri australiane, ku nuk njohin fare Dukagjinin e nuk e dinë hiç, se ç‘ka thënë ai për mikpritjen.

Por edhe ne duhet të falënderojmë atë fat që i solli hebrenjtë të trokasin në portat tona! Shumë shqiptarë, që kanë pasur miq hebrenj, ruajnë kujtime te bukura prej tyre. Shembujt që sot u jepen fëmijëve, që të mësojnë qysh të rriten të fortë, qysh t’i kapërcejnë vështirësitë, si dhe ku ta gjejnë frymëzimin për punën, qysh ta kenë parasysh se me studime këmbëngulëse arrihen të gjitha sukseset, janë marrë më së shumti nga hebrenjtë, të cilët prindërit shqiptarë patën rast t’i njohin në jetën e tyre anekënd Shqipërisë. Kështu mysafirët, që në nevojë rendën e gjetën strehë tek ne, na e kanë shpërblyer me tepri, pritjen që iu dha atyre në vatrat tona, ndihmë që ata, lumturisht, nuk e harrojnë.

Ata janë të hapur e nga ata ne duhet të mësojmë akoma mbi mënyrën se si i zhvillojnë aleancat, se si bashkohen e si përkrahin njëri-tjetrin në shtetin e tyre e sidomos në diasporë. Kultura e tyre e biznesit, është më e larta dhe më e pasura.

***

E sidomos ne duhet të mësojmë nga individët dhe organizatat e hebrenjve se si janë përpjekur e po përpiqen që ta bëjnë holokaustin, pjesë të ndërgjegjes së vrarë të njerëzimit botëror. Kjo do të na ndihmonte që edhe ne të gjenim hapësirë e të pasqyronim holokaustin tonë. Si nuk u pa e mundur, vallë, që kalvari i çamëve të marrë jetë në teatër, apo në një nga filmat tanë? Është çështje me ndjeshmëri të lartë?! Zemërohen perënditë në Olimp?! Flas për çamët, që kanë më pak mundësira se kosovarët, të cilët megjithatë kanë bërë e bëjnë shumë për përjetësimin në veprat artistike të holokaustit të tyre. Më tej, si do t’ia gjejmë anën që shteti paskomunist të merret seriozisht me holokaustin shqiptar të gjysmës së dytë të shekullit që shkoi?

Dhe në këtë pikë bashkohem tërësisht me zemërimin e të persekutuarit Lubonja. Ai revoltohet me shmangien e gjyqit të komunizmit dhe qepjen e kësaj teme në bisht të holokaustit të hebrenjve. Është e pranuar botërisht se praktika kriminale e komunizmit ishte më shkatërrimtare dhe më gjenocidale në Shqipëri, se në vende të tjera. Mund të flitet mjaft për masakrimin në Tivar, për gjyqet e shtresave intelektuale e nacionaliste, për kampet shfarosëse pranë kënetave, për gratë e huaja që u martuan me shqiptarë dhe më pas u trajtuan çnjerëzisht nga shteti diktatorial. Plagët tona kanë shumë për të thënë. Por në mëmëdheun tonë të dashur, keqardhja për ata që e pësuan është sipërfaqësore dhe hipokrite. Ende, kryehetuesit gjakatarë, komandantët e kampeve dhe burgjeve shqiptare, kanë mjete dhe forca që ta pengojnë atë gjykim, sado që ta kërkojë Këshilli i Europës! Familjarët e diktatorit Hoxha, ca muaj më parë, deklaruan se po marrin masa që 100-vjetori i Hoxhës të përkujtohet me madhështi anekënd Shqipërisë, gjë që përbën një provokacion të poshtër e që dëshmon se në Shqipëri, o është e përsosur demokracia, o vazhdon të jetë e përsosur diktatura! Qeveritë tona, kryesisht të mbushura me pasardhës të drejtpërdrejtë nga hierarkia komuniste, nuk duan ta bëjnë e nuk do ta bëjnë gjyqin e mizorive komuniste. Në favor të pasqyrimit të krimeve enveriane, ndihet tek-tuk ndonjë zë, por ata janë zëra sporadikë dhe aspak të vendosur. Nga njerëzit me peshë në botën publike shqiptare janë pak, - për të mos thënë mjerisht tepër-tepër të rrallë - që të jenë të interesuar seriozisht për këtë.

Hebrenjtë kanë financuar e mbështetur fuqishëm kryevepra kinematografike, nga të cilat në kujtesë të lexuesit, unë do të sjell prej tyre vetëm dy nga më të freskëtat: “Jeta është e bukur”- një gjetje madhështore për mbrojtjen e fëmijës nga egërsia e përfytyrimit dhe “Listat e Shindlerit” mbi një oficer SS, Shindlerin, me ndjenja njerëzore, që rrezikoi veten për të shpëtuar qindra e qindra çifutë nga furrat e djegies.

Nisur nga ky subjekti i fundit, dua të pyes, përse nuk i kërkojmë, t’i gjejmë e t’i bëjmë të njohur Shindlerët tanë, që mbrojtën shqiptarë gjatë kalvarit komunist? Mirënjohja për ta do të ishte gjithaq e lavdërueshme. A ka të tillë? Duhet të ketë, po ku janë? Duke gjetur ata e duke zbuluar bëmat e tyre, do të ishte një rrugë tjetër si ajo që merret në të kundërt të rruzullit, për të shkuar tek e njëjta pikë, tek holokausti vetë. Në rastin e ferrit stalinist, ama, duhet ta themi, masa e familjeve shqiptare u tregua më pak bujare e mëshirëmadhe se me çifutët. Përse? Çfarë ndodhi me këto virtyte shekullore që përmend Jakoeli në librin e tij?! Sepse zonja Topalli, nga lartësia e Parlamentit nuk e thotë - dhe as Lubonja në shkrimin e tij nuk e thotë, - se shteti “kolaboracionist” shqiptar ka një meritë të pamohuar për mbrojtjen e çifutëve atje. Zonja Topalli është e djathtë sa s’bëhet më, por deri aty sa të zërë në gojë emrat e Mustafa Krujës dhe të Mehdi Frashërit, ajo nuk arrin! Ajo nuk e thotë që administrata “kuislinge” e inkurajonte mbrojtjen e mysafirëve të përndjekur dhe u lëshoi atyre dokumente me emra false shqiptarësh. Se ndryshe, kur dhe si e qysh, pas Dyzetekatrës, humbën virtytet e edukuara nga Dukagjinët? Nuk kishin kaluar veç dy vjet nga shembulli i bukur shqiptar i fshehjes se hebrenjve, që evidencojnë me mirënjohje organizatat e tyre nëpër botë. Si avulluan, humbën dhe u zhdukën ato virtyte, që pas hebrenjve nevojiteshin për të ndihmuar edhe gratë dhe fëmijët e pafajshëm të shqiptarëve kundërshtarë të komunistëve?! Si kështu?! U harrua kodi dukagjinas brenda dy vjetëve?! Apo, këto virtyte shfaqen më shumë sapo rreziku duket më pak?! Apo, ndofta, frika nga nazistët ishte shumë më e pakët se ajo nga qentë e ndërsyer të luftës klasore enveriane? Paskan qenë, pra, më mizorë besnikët e Enverit, se vetë hitlerianët?! Pa shiko se ç’na del, po t’ia zhdredhësh fillin temës!

Kjo temë në atdheun tonë të dashur, nuk hapet. E sidomos nuk zgjerohet. Ajo, tek ne, zihet në gojë vetëm për demagogji!

Shtoni ne Add to your del.icio.us

del.icio.us | Bookmark to Facebook!

Facebook

Google

Yahoo

Windows Live

Technorati Save to Newsvine!

Newsvine

Digg

Komente (4 vendosur):

thoma ne 14 February, 2008 05:41:49

Kjo eshte nje teme e rendesishme qe nuk eshte trajtuar e plote as nga historiografia dhe as nga publicistika shqiptare. Eshte e vertete qe asnje cifut shqiptar apo i huaj, nuk u kap nga nazistet gjate Luftes se Dyte Boterore ne Shqiperi. Por pse ndodhi kjo? Kendveshtrimi i deritanishem ka qene folklorik dhe i pa mbeshtetur me dokumenta. Aresyetimi se kjo ndodhi per shkak te " shpirtit fisnik te shqiptarit, karakterit te tij burreror, mikpritjes tradicionale tj" eshte thjesht folklor dhe propogande. Une mendoj se te shkruash per kete teme, te besh historine e kesaj teme ne fillim duhet te mesojme se sa ishte numuri i cifuteve qe jetonin ne Shqiperi ne ate kohe: se nje dyshim e kam se ndoshta ketu nuk ka patur fare cifute, ose mund te kete patur aq pak sa ishte e pallogaritshme per makinen ushtarake naziste. Psh nese ne Shqiperi gjithsej kane qene 500 cifute, a ia vlente qe nazistet te ngrinin edhe ketu strukturat e posacme te ndjekjes dhe shfarosjes se tyre sic ndodhi ne Poloni, Rusi, Gjermani ku cifutet perbenin nje komunitet masiv dhe me peshe.
Gjitashtu dikush duhet te jape shifra edhe per peshen ekonomike dhe politike qe kishin cifutet ( nese ka patur cifute) ne Shqiperine e asaj kohe. Cfare ata zoteronin, a kishin ata ndikim ne jeten ekonomike shqiptare, a kishin ata pasuri te rendesishme te cilat duhet te sekuestroheshin nga nazistet.
Pastaj edhe deshira e madhe per te glorifikuar bashkepunetoret e nazisteve ne Shqiperi sic ishte Mustafa Merlika, eshte paksa e cudistshem: Nuk mund te jesh me te dy krahet sado ta shtremberosh historine: ose je ne krahun e cifuteve ose je ne krahun e hitlerianeve. Me te dy nuk mund te qendrosh Nuk mund te japash simpati edhe pe rhitlerianet dhe per cifutet!

Viktor ne 14 February, 2008 02:22:26

Rolin e "bashkepunetoreve " te nazisteve e verteton edhe ish sekretari personal i Ramiz Alise, studjuesi Shaban Sinani. MÃ« 4 gusht 2005, nÃ« analizÃ«n e tij me titull â€œKultura Hebraike nÃ« ShqipÃ«riâ€, studjuesi Sinani, (aso kohe Drejtor i PÃ«rgjithshÃ«m i Arkivave tÃ« Shtetit), sjell disa shÃ«mbuj tÃ« dokumentuar se si administrata shtetÃ«rore shqiptare e para vitit 1945 vepronte me pÃ«rgjegjÃ«si tÃ« plotÃ« dhe qÃ«ndrim antikonformist me autoritetet e ushtrisÃ« shkelÃ«se gjermane. Ai sjell shÃ«mbull shkresÃ«n e ZyrÃ«s Politike tÃ« M.P.B.drejtuar M.P.J. nÃ« maj 1944, (duke i u referuar telegramit me # 191 tÃ« prefektit tÃ« ShkodrÃ«s z.Javer Hurshiti, (i pushkatuar nga diktatura), ku kÃ«rkohet : â€œ... lutemi tÃ« kini mirÃ«sinÃ« me ndÃ«rmjetsue ku duhet qi autoritetet ushtarake gjermane tÃ« mos ndÃ«rhyjnÃ« nÃ« punÃ«t e mbrendÃ«shme tonat, vetÃ«m ndÃ«r ato rasa qi kanÃ« tÃ« bajnÃ« drejtpÃ«rsÃ«drejti me ushtrinÃ« gjermane.
NÃ« emÃ«r tÃ« ministrit : Gjon Ã‡oba

NÃ« vazhdim zoti Sh.Sinani sjell si shÃ«mbull origjinal pÃ«rkthimin e tekstit tÃ« nxjerrÃ« nga vÃ«llimi me titull â€œLa politica dellâ€™Italia in Albaniaâ€ me autor Francesco Jacomonin, ku MÃ«kÃ«mbÃ«si i Mbretit tÃ« ItalisÃ« nÃ« ShqipÃ«ri dÃ«shmon se si kryeministri Mustafa Kruja i ishte drejtuar Jacomonit duke kÃ«rkuar ndihmÃ« pÃ«r tâ€™u shpÃ«tuar jetÃ«n qindra hebrenjÃ«ve qÃ« gjÃ«ndeshin nÃ« KosovÃ« dhe pÃ«r ekstradimin e tÃ« cilÃ«ve nÃ« Gjermani Komanda Gjermane i kishte paraqitur kryeministrit Mustafa Kruja njÃ« listÃ« tÃ« detajuar. KÃ«shtu Jacomoni, me vullnetin e plotÃ« pÃ«r tâ€™a mbÃ«shtetur kÃ«rkesÃ«n e Mustafa KrujÃ«s, nuk i drejtohet pÃ«r tÃ« kÃ«rkuar miratim RomÃ«s zyrtare, por privatisht informoi Drejtorin e PÃ«rgjithshÃ«m tÃ« â€œÃ‡eshtjeve Sekreteâ€, ministrin fuqiplotÃ« Vidau, qÃ« ishte njeri me zemÃ«r tÃ« gjerÃ«. MenjÃ«herÃ« kryeministri organizoi transferimin e hebrenjÃ«ve nga Kosova nÃ« ShqipÃ«ri e kÃ«shtu, mbas disa ditÃ«ve, kryeministri Kruja i u pÃ«rgjig konsullit tÃ« pÃ«rgjithshÃ«m tÃ« GjermanisÃ« se mbas verifikimeve rezultoi se informacioni qÃ« kishte dhÃ«nÃ« komanda gjermane nuk ishte i saktÃ«. NÃ« vazhdim ShqipÃ«ria u bÃ« strehÃ« e njÃ« pjese tÃ« madhe hebrenjsh qÃ« u paisÃ«n me dokumenta tÃ« rregullta shqiptare me urdhÃ«rin e vetÃ« kryeministrit Mustafa Kruja....

Thoma ne 14 February, 2008 03:03:09

Po percjell ne kete diskutim nje shkrim te studiuesit Shaban Sinani, ne lidhje me divizionit SS " Skenderbeg" dhe disa reagime mbi tezat serbe mbi pjesemarrjen e ketij divizioni ne masakra nga hebrejvew te Kosoves Divizioni SS "Skanderbeg" u krijua nÃ« periudhÃ«n mars-prill 1944. DatÃ« zyrtare tÃ« formimit tÃ« tij nuk ka, sepse, siÃ§ dÃ«shmohet nga burimet zyrtare, rekrutimi dhe dezertimet mbetÃ«n proces i hapur deri nÃ« nÃ«ntor 1944, kur divizioni u shpÃ«rnda. Propozimi u bÃ« nga krerÃ«t e Lidhjes sÃ« DytÃ« tÃ« Prizrenit dhe personalisht nga Bedri Pejani, "Babushi", siÃ§ i drejtohet me shumÃ« dashuri P. Marko nÃ« librin "RetÃ« dhe gurÃ«t". "Babushi" ishte prej kohÃ«sh njÃ« veprimtar i njohur i Comintern-it, kishte pseudonimin "Emoraj" dhe korrespondencÃ« tÃ« rregullt me kÃ«tÃ« organizatÃ« tÃ« madhe komuniste ndÃ«rkombÃ«tare, e cila ruhet nÃ« fondin "Albania: Collection nr. 495, Inventory nr. 188". NÃ« vitin 1943 ai qe internuar nÃ« Porto-Palermo si bolshevik. NÃ« mÃ«nyrÃ« tÃ« beftÃ«, kur nisi tÃ« dukej se luftÃ«s po i vinte fundi, pÃ«r shkak tÃ« situatÃ«s sÃ« ndÃ«rlikuar nÃ« KosovÃ«, nÃ« ish-Jugosllavi dhe mÃ« gjerÃ« nÃ« Ballkan, ai renditet skajshmÃ«risht djathtas, duke marrÃ« pÃ«rsipÃ«r mobilizimin e rinisÃ« sÃ« KosovÃ«s nÃ« formacionin mÃ« famÃ«keq tÃ« ushtrisÃ« sÃ« Reich-ut.

KrerÃ«t e Lidhjes sÃ« DytÃ« tÃ« Prizrenit nuk e patÃ«n tÃ« lehtÃ« tâ€˜u mbushnin mendjen autoriteteve naziste pÃ«r tÃ« marrÃ« vendimin e themelimit tÃ« Divizionit SS "Skanderbeg". FÃƒÂ¼hrer-i vetÃ« sâ€˜kishte fare bindje, Himmler dyshonte akoma mÃ« shumÃ«, Neubacher nuk shpreh kurrfarÃ« entuziazmi, por, mÃ« nÃ« fund, vendimi u mor. Divizioni do tÃ« mbante emrin e heroit kombÃ«tar tÃ« shqiptarÃ«ve, "Skanderbeg", sipas shqiptimit perÃ«ndimor; do tÃ« kishte uniformÃ«n dhe shenjat e veta tÃ« pÃ«rveÃ§me dhe do tÃ« shÃ«njohej me numrin 21, si formacion malor (alpin). Ai do tÃ« armatosej, vishej e ushqehej nga tÃ« njÃ«jtat burime si gjithÃ« ushtria naziste, si dhe do tÃ« stÃ«rvitej e komandohej nga oficerÃ« nazistÃ« gjermanÃ«.

Sikurse ishte nÃ« stilin e propagandÃ«s demagogjike naziste, Reich-ut iu premtua se divizioni do tÃ« mund tÃ« mobilizonte 120 mijÃ« deri nÃ« 150 mijÃ« vullnetarÃ«. Por vetÃ« autoritetet naziste nuk e besonin kÃ«tÃ« fantazi. NÃ« njÃ« telegram tÃ« datÃ«s 5 maj 1944 tÃ« H. Neubacher, Bedri Pejani, premtues i kÃ«saj shkalle mobilizimi, cilÃ«sohet "njeri jonormal". KÃ«to shifra ishin demografikisht tÃ« pamundura. NÃ« fakt, gjatÃ« mÃ« pak se nÃ«ntÃ« muajve qÃ« prej fillimit tÃ« rekrutimit, deri nÃ« shpÃ«rndarjen tÃ«rÃ«sore (nÃ«ntor 1944), u paraqitÃ«n 11389 veta, nga tÃ« cilÃ«t tÃ« paktÃ«n gjysma nuk u pranuan nÃ« shÃ«rbim, pÃ«r shkak tÃ« mosplotÃ«simit tÃ« kushteve tÃ« gjendjes shÃ«ndetÃ«sore. Rekrutimi vazhdoi pÃ«r njÃ« kohÃ« tÃ« gjatÃ«. NÃ« shtator (1944) divizioni kishte 6491 vullnetarÃ«. NjÃ« pjesÃ« e mirÃ« e tyre ishin vullnetarÃ« nÃ« kuptimin e plotÃ« tÃ« fjalÃ«s, domethÃ«nÃ«, pasi kishin marrÃ« armatimin dhe pajimet, qÃ«ndronin nÃ« shtÃ«pi, nÃ« pritje tÃ« komandÃ«s pÃ«r tÃ« marrÃ« pjesÃ« nÃ« ndonjÃ« operacion lokal. VetÃ« komanda naziste njofton pÃ«r dezertime tÃ« pÃ«rditshme. NjÃ«mijÃ« vullnetarÃ« shqiptarÃ« dezertuan qysh nÃ« ditÃ«n e parÃ« tÃ« thirrjes nÃ«n armÃ«, duke u larguar nga kishin ardhur sapo morÃ«n armatimet. Herman Neubacher, ish-legat i Reich-ut nÃ« Beograd, nÃ« kujtimet e veta i pÃ«rshkruan vullnetarÃ«t shqiptarÃ« tÃ« kÃ«tij divizioni si njÃ« gabim tÃ« tmerrshÃ«m, sepse, sikurse shkruan ai me cinizÃ«m racor, "kÃ«ta nuk njohin kurrfarÃ« disipline, janÃ« regjistruar sa pÃ«r tÃ« marrÃ« armÃ«n, pÃ«r tÃ« cilÃ«n kanÃ« njÃ« adhurim tÃ« veÃ§antÃ« dhe pastaj ia mbathin pÃ«r nÃ« shtÃ«pitÃ« e tyre; madje dhe kÃ«pucÃ«t e pajimet i hedhin shkurreve, sepse janÃ« mÃ«suar tÃ« ecin me opinga". Deri nÃ« fund tÃ« shtatorit (1944) statistikisht kishin dezertuar 3425 vullnetarÃ« shqiptarÃ« dhe kishin mbetur vetÃ«m 3994 rekrutÃ« tÃ« gatshÃ«m, edhe kÃ«ta jo tÃ« gjithÃ« nÃ«n armÃ«.

Divizioni SS "Skanderbeg" dhe pjesÃ«marrja e tij nÃ« krime, sidomos nÃ« krime ndaj hebrejve, Ã«shtÃ« njÃ« prej Ã§Ã«shtjeve mÃ« tÃ« pushtetshme nÃ« studimet historiografike sot, sidomos nÃ« shkencÃ«n serbe. JashtÃ« Ã§do dyshimi, nuk mund tÃ« ketÃ« shpÃ«tim historik dhe amnisti morale pÃ«r Ã§farÃ«do lloj kolaboracionizmi, veÃ§mas pÃ«r kolaboracionizmin nÃ« formÃ«n e rreshtimit nÃ« repartet elitÃ« tÃ« ushtrisÃ« naziste. Por nÃ« kÃ«tÃ« trajtesÃ« shtrohet pÃ«rjashtimisht Ã§Ã«shtja: A mori pjesÃ« ky divizion nÃ« ushtrimin e dhunÃ«s racore ndaj hebrejve, duke arrestuar 281 hebrej, siÃ§ shÃ«njohet nÃ« "Raportin pÃ«rfundimtar pÃ«r krijimin dhe gjendjen nÃ« Divizionin 21 SS Skanderbeg", 2 tetor 1944, njÃ« dokument i cilÃ«suar "tepÃ«r sekret"; qÃ« mban nÃ«nshkrimin e komandantit August Shmithaber ("SS OferfÃƒÂ¼hrer"), me nr. prot. 175/44; apo siÃ§ shkruan nÃ« kujtimet e veta Hermann Neubacher dhe siÃ§ rikonfirmohet pastaj nÃ« mÃ«nyrÃ« tÃ« pÃ«rsÃ«ritur nga B. Fischer, N. Malcolm dhe tÃ« tjerÃ«? A ishin SS-Ã«t e kÃ«tij divizioni ata qÃ« shoqÃ«ruan 510, 540, 551 apo dhe mÃ« shumÃ« hebrej nga Prishtina nÃ« kampin e Sajmiste-s, afÃ«r Beogradit, i vetmi kamp nazist shfarosjeje nÃ« Ballkan, pÃ«r tâ€˜i pÃ«rcjellÃ« mÃ« tej nÃ« kampin famÃ«keq Bergen-Belsen, ku arritÃ«n tÃ« mbijetojnÃ« vetÃ«m 40 pÃ«r qind e tyre (C. K. Savich, por edhe B. Fischer e Jean-MoÃƒÂ¯se Braitberg).

Studiuesi izraelit Ariel Scheib, duke iu referuar tÃ« dhÃ«nave tÃ« besueshme me burim "World Jewish Congress", "Encyclopaedia Judaica" dhe botimin monografik "Kosovo and the Holocaust: Falsifying History", me tÃ« drejtÃ« vÃ«ren nÃ« krye se afro 100 burra hebrej bashkÃ« me familjet e tyre qysh nÃ« vitin 1941-1942 erdhÃ«n nga Prishtina dhe u vendosÃ«n nÃ« Berat: "About 100 Jewish men and their families from Pristina prison were taken to Berat". NÃ« fakt, nÃ« kohÃ«n kur Kosova u pushtua nga ushtria naziste, nÃ« territoret e saj kishte kryesisht hebreo-jugosllavÃ«, qÃ« kishin marrÃ« rrugÃ«n drejt ShqipÃ«risÃ« sÃ« vjetÃ«r pÃ«r tâ€˜i ikur rrezikut nazist, por nuk ia kishin arritur ende qÃ«llimit. PÃ«r tÃ«rheqjen e "jahudive" nga Kosova patÃ«n bashkÃ«punuar nÃ« rrugÃ« shkresore qeveria e vendit nÃ« TiranÃ« dhe prefektÃ«t nÃ« terren. Sipas listave qÃ« ruhen nÃ« arkivat shtetÃ«rore, janÃ« 94 kryefamiljarÃ« bashkÃ« me familjet dhe 87 individÃ« hebrej tÃ« ardhur nga Kosova e tÃ« vendosur nÃ« Berat.

Kur u themelua divizioni SS "Skanderbeg" (njÃ« datÃ« e saktÃ« themelimi nuk ekziston dhe vetÃ« ky fakt flet shumÃ«), nÃ« ish-JugosllavinÃ« mbretÃ«rore ekzistonin tashmÃ« pesÃ« divizione tÃ« tjera elitÃ« me vullnetarÃ«: Divizioni "Princ Eugen", Divizioni "Vrazia", Divizioni "Tigar" ("Tigrat"), Divizioni "Blu" dhe Divizioni "Hanxhar". NÃ« ish-Jugosllavi vepronin, veÃ§ njÃ« lÃ«vizjeje tÃ« fuqishme antifashiste dhe kÃ«tyre pesÃ« divizioneve tÃ« rekrutuara, edhe dhjetÃ«ra Ã§eta vullnetarÃ«sh ustashÃ«, Ã§etnikÃ«, ballistÃ«, tÃ« cilÃ«t qÃ«ndronin tÃ« armatosur duke llogaritur Ã§â€˜do tÃ« ndodhte njÃ« ditÃ« mÃ« pas, kur lufta tÃ« kishte marrÃ« fund, domethÃ«nÃ« si do tâ€˜i lanin hesapet me njÃ«ri-tjetrin deri nÃ« krijimin e njÃ« Jugosllavie tjetÃ«r. Duket se brenda kÃ«tij teatri tejet tÃ« ndÃ«rlikuar lindi dhe vullneti pÃ«r ngritjen e Divizionit SS "Skanderbeg". Qysh nÃ« maj tÃ« vitit 1944 H. Neubacher vÃ«ren se qÃ«llimi i shqiptarÃ«ve nismÃ«tarÃ« pÃ«r themelimin e kÃ«tij divizioni Ã«shtÃ« "pÃ«r tÃ« mposhtur serbÃ«t e malazezÃ«t" (telegram i datÃ«s 5 maj 1944).

NÃ«se do tâ€˜i zÃ«mÃ« besÃ« akt-padisÃ« sÃ« prokurorit dhe dÃ«shmisÃ« mbrojtÃ«se tÃ« Bedri Pejanit para gjyqit special tÃ« vitit 1946, qÃ« e dÃ«noi me pushkatim pikÃ«risht si propozues dhe pÃ«rkrahÃ«s tÃ« idesÃ« sÃ« krijimit tÃ« kÃ«tij divizioni, SS-Ã«t shqiptarÃ« nuk rezulton tÃ« kenÃ« kryer ndonjÃ« krim ndaj "jahudive". Por Ã«shtÃ« e vÃ«rtetÃ« qÃ« ata kanÃ« vepruar nÃ«n komandÃ«n naziste kundÃ«r shqiptarÃ«ve dhe, nÃ« njÃ« rast tÃ« vetÃ«m, kundÃ«r malazezÃ«ve, gjatÃ« operacionit "Draufgenger" (korrik-gusht 1944). SS-Ã«t shqiptarÃ«, pÃ«rveÃ§se pÃ«rÃ§moheshin prej oficerÃ«ve tÃ« Reich-ut dhe nga vetÃ« legati Neubacher, i cili i quan shprehimisht "primitivÃ«" dhe i krahasonte me mllef me "zezakÃ«t qÃ« sâ€˜kanÃ« mbathur kurrÃ« kÃ«pucÃ« mÃ« kÃ«mbÃ«", siÃ§ dÃ«shmohet prej burimesh bindÃ«se tÃ« shumÃ«farshme, u lanÃ« dhe pa armatim tÃ« mjaftueshÃ«m, pa veshje e ushqime, madje edhe pa ilaÃ§e, sepse mendimi i komandÃ«s ishte qÃ« "kÃ«ta nuk dinÃ« disiplinÃ« e urdhra" dhe "janÃ« vullnetarÃ« vetÃ«m sa tÃ« marrin armÃ«n". Neubacher, njÃ« dekadÃ« pas mbarimit tÃ« luftÃ«s, nÃ« kujtimet e veta, botuar me titullin "Sonder-auftrag sÃƒÂ¼dost 1940-1945: bericht eines fliegenden diplomaten" - "Misioni im special nÃ« Juglindje - raport i njÃ« ambasadori shÃ«titÃ«s", shprehet me tÃ« njÃ«jtÃ«n epÃ«rsi naziste racore ndaj tyre, duke i quajtur "qenie me sjellje egÃ«rsirash", pÃ«rkundÃ«r "sjelljeve tÃ« larta" tÃ« trupave elitÃ« naziste. Ai pohon shprehimisht se pÃ«r shqiptarÃ«t nuk mjafton pÃ«r tâ€˜i mbajtur nÃ«n disiplinÃ« njÃ« oficer nazist pÃ«r Ã§do 20 ushtarÃ«.

Themeluesi i divizionit Bedri Pejani, nÃ« mos nÃ« tÃ« gjitha pohimet, tÃ« paktÃ«n nÃ« disa prej tyre Ã«shtÃ« i besueshÃ«m. Ai thotÃ« se e nxiti krijimin e kÃ«tij divizioni qÃ« shqiptarÃ«t tÃ« armatoseshin dhe tÃ« mos i zinte Ã§asti i keq, fundi i luftÃ«s, njÃ« fund qÃ« mund tÃ« vinte me tÃ« papritura tÃ« mÃ«dha, me duart lart. Rreshtimet kontraverse nÃ« frontin e luftÃ«s nÃ« ish-Jugosllavi parathonin se mund tÃ« niste njÃ« konflikt ndÃ«retnik pas lufte. VÃ«rtetohen plotÃ«sisht pohimet e tij se, nÃ« tÃ« vÃ«rtetÃ«, aq vullnetarÃ« sa u rreshtuan nÃ« Divizionin SS "Skanderbeg", nuk ndryshuan gjÃ« nÃ« raportet e rreshtimit tÃ« shqiptarÃ«ve tÃ« KosovÃ«s, sepse numri i arritur i vullnetarÃ«ve nuk i kalonte 4 mijÃ« shqiptarÃ«t e kthyer prej kampeve naziste tÃ« punÃ«s e tÃ« pÃ«rqendrimit, ku gjendeshin ndÃ«rkaq pÃ«r shkaqe tÃ« ndryshme dhe pjesÃ«marrja nÃ« kÃ«tÃ« divizion u jepej si njÃ« mundÃ«si e vetme pÃ«r tÃ« dalÃ« nÃ« liri, plus rreth 2 mijÃ« tÃ« tjerÃ«, qÃ« kishin qenÃ« tÃ« mobilizuar mÃ« parÃ« nÃ« divizionin "Hanxhar" nÃ« Bosnje. NÃ« telegramin e datÃ«s 10 maj 1944 drejtuar ReisfÃƒÂ¼hrer-it SS nÃ« Berlin nga komanda naziste lokale thuhet se "robÃ«rit shqiptarÃ« tÃ« luftÃ«s arritÃ«n" dhe se "njÃ« pjesÃ« e madhe e tyre Ã«shtÃ« e gatshme tÃ« inkuadrohet nÃ« Divizionin "Skanderbeg". Kthimi i shqiptarÃ«ve tÃ« internuar e burgosur nÃ« Gjermani pÃ«r kÃ«tÃ« qÃ«llim qe kÃ«rkuar vetÃ«m tri javÃ« mÃ« parÃ«, me letrÃ«n e datÃ«s 15 prill 1944, nÃ« tÃ« cilÃ«n, duke iu referuar marrÃ«veshjes pÃ«r krijimin e Divizionit SS "Skanderbeg", kÃ«rkohet qÃ« tÃ« pÃ«rfshihen nÃ« kÃ«tÃ« kategori edhe shqiptarÃ«t qÃ« gjenden nÃ« Dachau. Pjesa tjetÃ«r, mbi shifrÃ«n 6 mijÃ«, thjesht mori armÃ«n dhe u kthye nÃ« shtÃ«pi. NÃ« tÃ« vÃ«rtetÃ«, marrÃ«veshja pÃ«r themelimin e divizionit SS "Skanderbeg", ndÃ«rsa jepte garanci agjitative pÃ«r njÃ« mobilizim tÃ« pÃ«rgjithshÃ«m, me rregullat qÃ« vendosi e pengonte njÃ« gjÃ« tÃ« tillÃ«: familja shqiptare, qÃ« kishte mÃ« pak se tre djem, nuk kishte detyrim tÃ« jepte vullnetarÃ« pÃ«r luftÃ«; familja shqiptare, qÃ« kishte mÃ« shumÃ« se tre djem, por njÃ« pjesÃ«tar i saj gjendej nÃ« shÃ«rbim civil a ushtarak nÃ« administratÃ«n e vendit, gjithashtu pÃ«rjashtohej nga detyrimi pÃ«r mobilizim. Fakti qÃ« nÃ« marrÃ«veshje qe parashikuar se mund tÃ« thirreshin pÃ«r rekrutim vetÃ«m brezat 18-24 vjeÃ§ provon se premtimi pÃ«r njÃ« armatÃ« naziste dhjetÃ«ra e qindramijÃ«she nÃ« KosovÃ« ishte matematikisht njÃ« mashtrim demagogjik.

NÃ« statutin e Divizionit SS "Skanderbeg" ishte ndaluar rreptÃ«sisht zotimi i forcave tÃ« tij nÃ« veprime ushtarake jashtÃ« hapÃ«sirÃ«s sÃ« ShqipÃ«risÃ« sÃ« kohÃ«s sÃ« luftÃ«s, atje ku nuk kishte shqiptarÃ«. EkzistojnÃ« urdhrat dhe komandat qÃ« i janÃ« dhÃ«nÃ« kÃ«tij divizioni, hartat e veprimeve ushtarake, raportet nÃ« fund tÃ« operacioneve. PÃ«rveÃ§ rastit tÃ« pÃ«rfshirjes sÃ« tij nÃ« njÃ« operacion nÃ« Mal tÃ« Zi, ku ka kryer krime tÃ« pafalshme edhe prej ligjeve tÃ« luftÃ«s, nuk del nÃ« asnjÃ« dÃ«shmi qÃ« SS-Ã«t shqiptarÃ« tÃ« kenÃ« dalÃ« jashtÃ« territorit tÃ« KosovÃ«s. NÃ« tÃ« kundÃ«rtÃ«n, pohohet qÃ« ka pasur njÃ« tÃ«rheqje tÃ« tyre nga kufiri verior drejt jugut, duke iu referuar qytetit tÃ« MitrovicÃ«s, pÃ«r shkak tÃ« miratimit prej komandÃ«s naziste tÃ« njÃ« statusi tÃ« posaÃ§Ã«m tÃ« kÃ«tij qyteti me rajonin pÃ«rreth.

NÃ« njÃ« shumicÃ« studimesh tÃ« periudhÃ«s prej vitit 1990 e kÃ«ndej, Divizioni SS "Skanderbeg" Ã«shtÃ« bÃ«rÃ« pÃ«rgjegjÃ«s pÃ«r ushtrim gjenocidi ndaj hebrejve tÃ« KosovÃ«s. JanÃ« pÃ«rmendur gjithfarÃ« shifrash. Pjesa mÃ« e madhe e studiuesve i referohen njÃ« shifre qÃ« pÃ«rmban urdhri i datÃ«s 13 korrik 1944, nÃ« tÃ« cilin thuhet se nga ky divizion "are arrested 510 Jews, komunisten, helper of partisans ("bandenhelpfer"), and persons suspicious in political respect". Ky urdhÃ«r Ã«shtÃ« disponuar nga arkivat ushtarake amerikane prej datÃ«s 31 janar 1947, ku ruhet nÃ« origjinal dhe i pÃ«rkthyer anglisht. "Memorial Museum of Holocuast" pati mirÃ«sinÃ« tâ€˜i shÃ«rbejÃ« tÃ« nÃ«nshkruarit njÃ« kopje tÃ« kÃ«tij dokumenti.

Nuk Ã«shtÃ« pÃ«r tâ€˜u Ã§uditur qÃ« kjo shifÃ«r, e cila shprehimisht njofton pÃ«r njÃ« pÃ«rbÃ«rje heterogjene tÃ« tÃ« arrestuarve dhe jo vetÃ«m pÃ«r hebrej, aq mÃ« pak pÃ«r shoqÃ«rim tÃ« tyre nÃ« kampin e pÃ«rqendrimit tÃ« Sajmiste-s (nÃ« mos edhe deri nÃ« Bergen-Belsen), nÃ« njÃ« shumicÃ« studimesh (C. K. Savich, Braitberg, Steinberg) Ã«shtÃ« interpretuar si njÃ« pjesÃ«marrje e drejtpÃ«rdrejtÃ« e SS-Ã«ve shqiptarÃ« nÃ« Shoah. MirÃ«po tÃ« dhÃ«nat qÃ« pÃ«rmban raporti i muajit nÃ«ntor 1944, evokuar nga Neubacher nÃ« mesin e viteve 1950 nÃ« kujtimet e veta, pÃ«r arrestimin e 281 hebrejve, nuk pajtohen kalendarikisht, sepse legati nazist thotÃ« qÃ« kjo ndodhi para pÃ«rfshirjes sÃ« Divizionit SS "Skanderbeg" nÃ« operacionin "Draufengener" nÃ« Mal tÃ« Zi (prej RozhajÃ«s e mÃ« nÃ« thellÃ«si), domethÃ«nÃ« nÃ« maj tÃ« vitit 1944, kur ende nuk kish marrÃ« fund kompaktÃ«simi i atyre vullnetarÃ«ve qÃ« u pranuan pÃ«r rekrutÃ«. VetÃ« Neubacher i ka raportuar Berlinit mÃ« 30 qershor 1944 se janÃ« forcat SS-e dhe jo autoritetet e qeverisjes vendÃ«se ato qÃ« po mundohen tÃ« bÃ«jnÃ« rekrutimin e shqiptarÃ«ve nÃ« Divizionin SS "Skanderbeg", Ã§ka vÃ« tÃ«rÃ«sisht nÃ« dyshim vullnetarizmin pronazist tÃ« atyre qÃ« u rreshtuan nÃ« tÃ«rÃ«si nÃ« kÃ«tÃ« formacion. NÃ« anÃ«n tjetÃ«r, asnjÃ«ri burim nuk shÃ«njon se cilÃ«t qenÃ« kÃ«ta hebrej qÃ« u arrestuan dhe nÃ« cilin kamp apo burg u ndaluan. NÃ« KosovÃ« ekzistonte kampi i PrishtinÃ«s, nga i cili, megjithÃ«se nuk ishte kamp vdekjeje apo kamp shfarosjeje masive, u morÃ«n e u masakruan brenda njÃ« nate 104 veprimtarÃ« antifashistÃ« shqiptarÃ«, pÃ«r tÃ« krijuar njÃ« mjedis tÃ« frikshÃ«m pÃ«r popullatÃ«n, por asnjÃ«ri prej tyre nuk ishte hebre. Kjo shifÃ«r, qÃ« vÃ«rtitet nÃ«pÃ«r studime, pa u vÃ«nÃ« nÃ« dyshim, nuk shoqÃ«rohet me asnjÃ« listÃ«, gjÃ« kjo qÃ« e bÃ«n informacionin shumÃ« tÃ« pasigurt, duke e ditur qÃ« komanda naziste listat e hebrejve i kÃ«rkonte me tÃ« njÃ«jtÃ«n rreptÃ«si sa edhe floririn. Sipas tÃ« dhÃ«nave tÃ« "Maison de la ConfÃƒÂ©rence de Wannsee", Divizioni SS "Skanderbeg" arrestoi 281 hebrej nÃ« PrishtinÃ« nÃ« muajin prill (1944), mirÃ«po nÃ« muajin prill ky divizion ende nuk quhej i formuar dhe nuk kishte hyrÃ« nÃ« veprime tÃ« komanduara. I njÃ«jti burim e vendos shoqÃ«rimin e 510 hebrejve (pa pÃ«rmendur se sa ishin hebrej brenda kÃ«saj shifre) nÃ« muajin maj, kur urdhri i komandÃ«s pÃ«r tÃ« kryer kÃ«tÃ« detyrÃ« mban datÃ«n 13 korrik. Edhe sipas tÃ« dhÃ«nave tÃ« "The Simon Wiesenthal Center", 510 hebrejt qÃ« pÃ«rfunduan nÃ« Bergen-Belsen u arrestuan nga Divizioni SS "Skanderbeg" nÃ« muajin prill, kur rekrutÃ«t e kÃ«tij formacioni nuk ishin rreshtuar ende nÃ«n armÃ«. NdÃ«rkaq, provohet katÃ«rcipÃ«risht se gjatÃ« gjithÃ« muajit korrik Divizioni SS "Skanderbeg" vepronte bashkÃ« me trupat naziste nÃ« Mal tÃ« Zi dhe nuk kishte si tÃ« gjendej nÃ« tÃ« njÃ«jtÃ«n kohÃ« edhe nÃ« rrugÃ«n PrishtinÃ«-Sajmiste (Beograd). Kjo Ã«shtÃ« koha kur dÃ«shmohen tÃ« parÃ«t urdhra komandues pÃ«r veprime luftarake drejtuar kÃ«tij divizioni. TÃ« gjitha kÃ«to mbulime detajesh, fshehje tÃ« pjesshme tÃ« vÃ«rtetash dhe sidomos mospÃ«rputhjet kalendarike, janÃ« shenja tÃ« qarta se synimi i kÃ«tyre studiuesve nuk Ã«shtÃ« pÃ«r tÃ« dÃ«shmuar se cili ka qenÃ« fati i hebrejve nÃ« KosovÃ«, por pÃ«r tâ€˜i pÃ«rfshirÃ« doemos shqiptarÃ«t nÃ« ushtrim tÃ« holokaustit (Shoah). Manipulimi arrin deri nÃ« atÃ« shkallÃ« sa tÃ« pÃ«rdoren si foto ilustruese pÃ«r shkrime me tentime shkencore pÃ«r Divizionin SS "Skanderbeg" imazhe ku shihet qartÃ« shÃ«njimi i brendashkruar i studios: "balisti" (ballistÃ«) apo "artiggiani" (zejtarÃ«).

Shifra prej 510 hebrejsh tÃ« deportuar nga Divizioni SS "Skanderbeg" (disa studiues pÃ«rmendin 540 hebrej, tÃ« tjerÃ« 551, 610, ka dhe prej atyre qÃ« ngulmojnÃ« se janÃ« njÃ« mijÃ«), provohet pÃ«rfundimisht si e manipuluar nÃ« dy rrugÃ«: pÃ«rmes interpretimit me vÃ«rtetÃ«si tÃ« dokumentit tÃ« kohÃ«s dhe pÃ«rmes krahasimit tÃ« tÃ« dhÃ«nave tÃ« kÃ«tij dokumenti me tÃ« vetmet lista personash tÃ« shoqÃ«ruar nga Divizioni SS "Skanderbeg" qÃ« ruhen nÃ« arkivat e ShqipÃ«risÃ«. VetÃ« dokumenti njofton se jo tÃ« gjithÃ« tÃ« shoqÃ«ruarit ishin hebrej, sepse pjesa mÃ« e madhe e tyre qenÃ« komunistÃ«, partizanÃ«, antifashistÃ«, banditÃ« dhe tÃ« dyshuar politikisht, sipas pÃ«rshkrimit tÃ« komandÃ«s naziste. Por, megjithatÃ«, sa prej tyre ishin hebrej? Dhe a i shoqÃ«roi Divizioni SS "Skanderbeg" ata deri nÃ« kampin e Saimiste-s? Studiuesja franceze Claire Lavoine, duke u mbÃ«shtetur nÃ« listat emÃ«rore qÃ« implikojnÃ« kÃ«tÃ« divizion nÃ« shoqÃ«rim tÃ« burgosurish, ka saktÃ«suar pÃ«rfundimisht: "Regarding the deportations perpetrated in Pristina by the "Skanderbeg" SS division, other elements providing from the Albanian State Archives, seem to establish that among the around 530 prisoners deported from Kosovo to Bergen Belsen, more than 90 pro cent of the prisoners were in fact composed of "communists", "partisans", "political opponents", "others", "hooligans" and "criminals" (cf. Waffen SS Skanderbeg division: "Transportliste", Transport der Kommunisten und Partisanen and "Gefangenentransport ins Reich"). KÃ«to tÃ« dhÃ«na mbÃ«shteten nÃ« listat emÃ«rore tÃ« personave tÃ« shoqÃ«ruar, qÃ« ruhen nÃ« AQSH, fondi 153, dosja 172, fl. 10-38. NÃ«se "jo mÃ« pak se 90 pÃ«r qind" e kÃ«tyre tÃ« deportuarve ishin tÃ« arrestuar jo si hebrej, por si kundÃ«rshtarÃ« tÃ« nazistÃ«ve, atÃ«herÃ« del se numri i hebrejve qÃ« qenÃ« pjesÃ« e njÃ« veprimi nazist tÃ« kryer nga Divizioni SS "Skanderbeg" ishte afro 50. NÃ« fakt, duke statistikuar njÃ« pÃ«r njÃ« tÃ« dhÃ«nat e listave zyrtare, ku nÃ« shtyllÃ«n e fundme djathtas shÃ«njohet arsyeja e deportimit, hebrej, gjysmÃ«-hebrej dhe tÃ« martuar me hebrej janÃ« vetÃ«m 34. B. Fischer ka pÃ«rllogaritur se 40 pÃ«r qind e tÃ« internuarve nÃ« Bergen Belsen kanÃ« arritur tÃ« mbijetojnÃ«, qÃ« do tÃ« thotÃ« se 14 prej tyre kanÃ« arritur tÃ« dalin gjallÃ« qÃ« andej. Pa dyshim, qoftÃ« dhe njÃ« hebre tÃ« jetÃ« pÃ«rcjellÃ« prej SS-ve shqiptarÃ« drejt kampeve tÃ« shfarosjes, mbetet njÃ« pÃ«rgjegjÃ«si historike e pashlyeshme e atyre djemve shqiptarÃ« qÃ« u bashkuan me Divizionin SS "Skanderbeg" dhe morÃ«n pjesÃ« nÃ« shoqÃ«rimin e tÃ« burgosurve. NÃ«se numri i hebrejve "officially welcomed in Albania from 1933 till 1944, based in the lists authentified by dr. Altskan from â€˜The Holocaust Memorial and Museumâ€˜", sikurse ka pÃ«rllogaritur znj. Claire Lavoine duke u mbÃ«shtetur vetÃ«m nÃ« listat e hebrejve me identitet tÃ« shpallur, tÃ« dhÃ«nat qÃ« lidhen me tÃ« vÃ«rtetÃ«n shqiptare pÃ«r shpÃ«timin e hebrejve gjatÃ« luftÃ«s antifashiste duhen revizionuar nÃ« tÃ«rÃ«si, qysh prej atyre qÃ« raportohen nÃ« "Atlas of Holocaust" tÃ« Sir Martin Gilbert, deri te studimet e kohÃ«ve tÃ« sotme, duke pÃ«rfshirÃ« ato tÃ« autorÃ«ve vendÃ«s. Kjo nuk mund tÃ« bÃ«het mÃ« duke ricikluar numra dhe shifra tÃ« thata. Emra, jo numra, kjo e bÃ«n dijen tÃ« vÃ«rtetÃ« e tÃ« shÃ«ndetshme dhe pÃ«rjashton Ã§do qÃ«llim dytÃ«sor tÃ« autorÃ«ve tÃ« studimeve. Tâ€˜i shndÃ«rrosh jetÃ«t njerÃ«zore nÃ« numra, qoftÃ« duke i rritur tÃ« viktimizuarit pÃ«r qÃ«llime demaskuese ndaj tjetrit, qoftÃ« duke i shtuar tÃ« shpÃ«tuarit pÃ«r tâ€˜i bÃ«rÃ« nder vetes, mbÃ«shtetur vetÃ«m nÃ« numra, pa listat emÃ«rore, Ã«shtÃ« diÃ§ka pÃ«r tâ€˜u refuzuar nga pikÃ«pamja etike dhe njerÃ«zore. NÃ«se do tÃ« ndiqej ky parim i dijes, qÃ« njerÃ«zit nuk janÃ« numra dhe tÃ« vÃ«rtetÃ«n e bÃ«jnÃ« listat me emrat e pÃ«rveÃ§Ã«m tÃ« njerÃ«zve, atÃ«herÃ« shumica e shifrave tÃ« bartura prej KonferencÃ«s sÃ« Wansee-sÃ« (1942), raportit zyrtar pÃ«r veprimtarinÃ« e Divizionit SS "Skanderbeg" (tetor 1944), kujtimeve tÃ« H. Neubacher (vitet 1950), "Atlas of Holocaust" tÃ« Sir Martin Gilbert (1962), deri te shkrimet e Savich me tÃ« tjerÃ«, detyrimisht do tÃ« saktÃ«soheshin dhe e vÃ«rteta do tÃ« Ã§lirohej nga shtrembÃ«rimet pÃ«r shkaqe dytÃ«sore, shumica e tÃ« cilÃ«ve vijnÃ« qÃ« nga Lufta e DytÃ« BotÃ«rore

Nuri Babini ne 14 February, 2008 03:13:55

Shteti Shqiptar TiranÃ« mÃ« 15.2.1944
Prefektura e TiranÃ«s
Nr. 167/2. i regj.
Drejtoria e PÃ«rgjithshme e PolicisÃ«
Komisariati i PolicisÃ« - TiranÃ«
Nr. 053/i regj.

LÃ«nda: Mbi 6 Ã§ifutÃ« tâ€˜arrestuem nga Gjermania nÃ« bashkÃ«punim me organet e kÃ«saj zyre.

PÃ«rgjigje e shkresÃ«s Nr. 167/1 res. dt.10.V.1944.

PrefekturÃ«s sÃ« shtetit

PÃ«r njoftim: DrejtorisÃ« sÃ« PÃ«rgjithshme tÃ« PolicisÃ«

NÃ« gjegje tÃ« sipÃ«rmes, kemi nderin tâ€˜ju lajmÃ«rojmÃ«, se Ã§ifutÃ«t tâ€˜arrestuem me datÃ« 16 prill tÃ« kÃ«tij viti, nga ana e policisÃ« gjermane, tÃ« shoqÃ«ruem, janÃ« dÃ«rgue nga ana e StrugÃ«s e Bitoljes (Manastirit) nÃ« drejtim tÃ« padijtun.

NÃ« hetimet tâ€˜imta tÃ« zhvillueme nga kjo komisieri, na rezulton si vijon:

1. Ã‡ifuti Sallomon Salltiel, i tÃ« vdekurve Isak e Matilda, lindun me 1915 nÃ« Shkup, banues nÃ« Shkup, nÃ«nshtetas ish-JugosllavisÃ«, ka ardhun nÃ« ShqipÃ«ri mÃ« datÃ« 10 fruer 1943 tinzanisht, tue kalue kufinin bullgaro-shqiptar nÃ« Ferizaj abuzivisht, mbasi nuk ishte i pajisun me pasaportÃ« tÃ« rregullt ose ndonji tjetÃ«r dokument udhÃ«timi. NÃ« Ferizaj, i mshefun, ka qÃ«ndrue dy muaj, por nga autoritetet e vendit Ã«shtÃ« diktue dhe asht kapÃ« e internue nÃ« KavajÃ«, ku ka qÃ«ndrue deri nÃ« kapitullimin e ItalisÃ«. NÃ«nprefekti i KavajÃ«s z. Mehmet Gani (Qani) me datÃ« 17.12.1943, me nr. extra i ka lÃ«shue nji letÃ«r identiteti me emÃ«n false: Sali Isa Saltiel! Kjo letÃ«r identiteti e pÃ«rmban dhe fotografinÃ« e Sallomonit, si dhe vulÃ«n zyrtare tÃ« nÃ«nprefekturÃ«s nÃ« fjalÃ«. PÃ«rveÃ§ kÃ«saj, bashkia e TiranÃ«s, zyra e shÃ«ndetÃ«sisÃ«, mÃ« datÃ« 12.VI.1943, me nr. 2021 i ka lÃ«shue nji letÃ«r identiteti, po nâ€˜emÃ«n fallso: Sali Isa Saltiel, kÃ«tu nÃ« TiranÃ«. Sallomoni Ã«shtÃ« marrÃ« me tregtina tÃ« vogla, pÃ«rveÃ§ kÃ«saj Ã«shtÃ« marrÃ« edhe me shitjen e tÃ« hollave nÃ« monedha italiane (lireta). NÃ« vijÃ«n politike nuk ka qenÃ« e mundun tÃ« konsatatohet ndonji gja, megjithqÃ« Sollomoni ashtâ€˜ i dyshimtÃ«.

2. Samiko Salltiel, i tÃ« vdekunve Isak dhe Matilda, lindun nÃ« 1920 nÃ« Shkup, banues nÃ« Shkup, i racÃ«s ebreike, nÃ«nshtetas ish-JugosllavisÃ«, ka ardhun nÃ« Shqipni abuzivisht mÃ« datÃ« 5 mars 1943, po nâ€˜atÃ« mÃ«nyrÃ« si i pari. Asht vlla i tÃ« parit - Sollomonit. Edhe ky posedon nji letÃ«r identiteti nâ€˜emÃ«n: Sami Isa Saltiel, si i lindun dhe banues nÃ« Ferizaj tÃ« KosovÃ«s. LetÃ«r identiteti i asht lÃ«shue nga nÃ«nprefekti i KavajÃ«s mÃ« datÃ« 17.12.1943, me nr. ekstra edhe pÃ«rmban fotografinÃ« e tij, si dhe vulÃ«n zyrtare tÃ« nÃ«nprefekturÃ«s. Samikjo kÃ«tu nÃ« TiranÃ« nuk Ã«shtÃ« marrÃ« me ndonji punÃ«, por ka qenÃ« ndihmÃ«s i Sallomonit. NÃ« vijÃ«n politike, nÃ« ngarkim tÃ« tij nuk ka qenÃ« e mundun tÃ« konstatohet ndonji gja, por Ã«shtâ€˜ i rrezikshÃ«m.

3. Jakov Gatenjo, i tÃ« vdekurve Mois dhe Jafa, lindun mÃ« 1921 nÃ« Shkup, banues nÃ« Shkup, i racÃ«s hebraike, nÃ«nshtetas i ish-JugosllavisÃ«, ka hyrÃ« nÃ« ShqipÃ«ri abuzivisht si dy tÃ« parÃ«t, mÃ« datÃ« 5.3.1943. Edhe kÃ«tij nÃ«nprefekti i KavajÃ«s i nalt-pÃ«rmendun i ka lÃ«shue nji letÃ«r identiteti mÃ« datÃ« 17.12.1943, me nr. ekstra nâ€˜emÃ«n: Jak Gatenji, si i lindun dhe banues nÃ« Ferizaj tÃ« KosovÃ«s. Edhe kjo letÃ«r identiteti e pÃ«rmban fotografinÃ« e tij me vulÃ«n zyrtare. KÃ«tu nÃ« TiranÃ« Ã«shtÃ« marrÃ« me ndonji punÃ«, por ka qenÃ« ndihmÃ«si i Sollomonit Salltiel nÃ« tregtin e tij tÃ« dyshimtÃ«. Edhe nÃ« ngarkim tÃ« tij nuk ka qenÃ« e mundun tÃ« konsatohet ndonji gja nÃ« vijÃ«n politike.

Drejtor PolicisÃ« QendrÃ«s